کاربرد مواد شیمیایی در صنعت کشاورزی

کاهش رشد گیاه همیشه به کمبود کود ارتباطی ندارد. گاهی pH نامناسب آب، شوری خاک، رسوب در قطره چکان ها، کمبود یک ریز مغذی یا اختلاط اشتباه مواد باعث می شود گیاه نتواند عناصر موجود را جذب کند. در چنین شرایطی، افزایش مقدار کود نه تنها مشکل را برطرف نمی کند، بلکه هزینه تولید، شوری خاک و احتمال آسیب به ریشه را بالا می برد. کاربرد مواد شیمیایی در صنعت کشاورزی بخش های مختلفی از جمله تغذیه گیاه، اصلاح خاک، تنظیم کیفیت آب، ضدعفونی تجهیزات، کنترل آلودگی و تصفیه پساب را پوشش می دهد. اسید ها، سولفات ها، ترکیبات ضدعفونی کننده، کود های معدنی و مواد اصلاح کننده آب باید متناسب با آنالیز آب و خاک انتخاب شوند. نام ماده یا درصد خلوص به تنهایی برای تصمیم خرید کافی نیست. حلالیت، میزان ناخالصی، سازگاری با سیستم آبیاری، نوع بسته بندی، شرایط انبارداری و روش مصرف نیز بر نتیجه نهایی اثر دارند. ماده ای که برای شست و شوی شبکه آبیاری مناسب است، ممکن است برای تماس مستقیم با گیاه یا استفاده در مخزن کود انتخاب درستی نباشد.

مواد شیمیایی در کشاورزی چه مصارفی دارند؟

مواد شیمیایی کشاورزی را می توانیم براساس نقش آن ها در فرایند تولید دسته بندی کنیم. بخشی از این مواد مستقیماً برای تغذیه گیاه استفاده می شوند و عناصر مورد نیاز رشد را تأمین می کنند. گروهی دیگر ویژگی های آب یا خاک را اصلاح می کنند تا جذب عناصر آسان تر شود. مواد ضدعفونی کننده و شوینده هم برای پاک سازی مخازن، خطوط آبیاری، سالن های پرورش و تجهیزات کاربرد دارند.

مهم ترین مصارف مواد شیمیایی در کشاورزی عبارت اند از:

• تأمین عناصر پرمصرف و ریز مغذی گیاه
• اصلاح pH و شوری آب یا خاک
• رفع کمبودهای تغذیه ای
• رسوب زدایی شبکه آبیاری
• ضدعفونی آب، مخزن و تجهیزات
• کنترل رشد جلبک و تشکیل لایه زیستی
• تصفیه آب ورودی و پساب کشاورزی
• تولید کود های مایع و جامد
• فرآوری خوراک دام و طیور
• شست و شوی سالن ها و تجهیزات کشاورزی

نوع ماده، غلظت و شیوه تزریق باید برای هر کدام از این مصارف جداگانه مشخص شود. استفاده از یک ترکیب مشابه با درصد نامناسب می تواند نتیجه فرایند را تغییر دهد.

نقش مواد شیمیایی در تغذیه و رشد گیاه

گیاه برای رشد به عناصر مختلفی نیاز دارد. نیتروژن، فسفر و پتاسیم در مقادیر بالاتر مصرف می شوند و عناصری مثل آهن، روی، منگنز، مس و بور در مقادیر کمتر مورد نیازند. کم بودن مقدار مصرف ریز مغذی ها به معنای کم اهمیت بودن آن ها نیست؛ کمبود هر عنصر می تواند رشد، رنگ برگ، گل دهی یا تشکیل میوه را مختل کند. انتخاب کود باید براساس آزمون خاک، آنالیز آب، مرحله رشد و نیاز محصول انجام شود. برای مثال، برنامه غذایی یک گلخانه گوجه فرنگی با باغ پسته یا مزرعه گندم یکسان نیست. حتی در یک محصول مشخص، بافت خاک، شوری آب و شرایط اقلیمی مقدار و نوع کود را تغییر می دهد. مصرف بیشتر کود همیشه عملکرد را بالا نمی برد. تجمع املاح در ناحیه ریشه می تواند جذب آب را دشوار کند و تعادل میان عناصر را بر هم بزند. در برنامه های کوددهی حرفه ای، میزان مصرف به چند نوبت تقسیم و واکنش گیاه بررسی می شود.

سولفات ها در صنعت کشاورزی چه نقشی دارند؟

ترکیبات سولفاته از مواد پر مصرف در تولید کود و تأمین عناصر مورد نیاز گیاه محسوب می شوند. سولفات آهن، سولفات روی، سولفات منگنز، سولفات منیزیم و سولفات مس هر کدام کاربرد مشخصی دارند و نباید تنها براساس نام کلی «سولفات» خریداری شوند. سولفات آهن برای تأمین آهن و گوگرد به کار می رود، اما عملکرد آن به pH خاک و روش مصرف وابسته است. در خاک های قلیایی ممکن است آهن به سرعت از دسترس گیاه خارج شود؛ بنابراین بررسی شکل شیمیایی و روش مصرف اهمیت دارد. سولفات روی برای رفع کمبود روی و سولفات منیزیم برای تأمین منیزیم و گوگرد استفاده می شود. سولفات مس هم در بعضی فرمولاسیون ها و کاربرد های کشاورزی مصرف می شود، اما دوز آن باید با دقت تعیین شود. مس در مقدار کنترل شده یک عنصر ضروری است، ولی مصرف بیش از حد می تواند برای گیاه و خاک مشکل ایجاد کند.
در زمان خرید سولفات های کشاورزی باید درصد عنصر، میزان فلزات سنگین، حلالیت، رطوبت و مش محصول بررسی شود. برای تزریق در سیستم آبیاری، حلالیت و میزان مواد نامحلول اهمیت بیشتری پیدا می کند؛ چون ذرات باقی مانده ممکن است فیلتر و قطره چکان را مسدود کنند.

اسید ها چگونه کیفیت آب و شبکه آبیاری را اصلاح می کنند؟

بالا بودن pH و بی کربنات آب از مشکلات رایج در بیشتر منابع کشاورزی است. این شرایط می تواند حلالیت بعضی عناصر را کاهش دهد و باعث تشکیل رسوب در لوله ها، فیلتر ها و قطره چکان ها شود. اسید ها برای کاهش pH، خنثی کردن بخشی از قلیائیت و شست و شوی رسوبات معدنی استفاده می شوند. اسید نیتریک، اسید فسفریک و بعضی اسید های دیگر براساس هدف فرایند انتخاب می شوند. اسید نیتریک علاوه بر اثر اسیدی، نیتروژن نیتراتی وارد محلول می کند. اسید فسفریک هم منبع فسفر است، اما در آب های دارای کلسیم بالا یا هنگام اختلاط نامناسب می تواند زمینه تشکیل رسوب را فراهم کند. مقدار تزریق اسید نباید با یک نسخه ثابت برای تمام مزارع تعیین شود. قلیائیت آب، pH اولیه، دبی شبکه و pH هدف باید اندازه گیری شوند. تزریق کنترل نشده می تواند به ریشه، لوله، اتصالات و تجهیزات فلزی آسیب بزند. برای این کار باید از دوزینگ پمپ، مخزن سازگار، شیر یک طرفه و تجهیزات حفاظت فردی استفاده شود. ریختن مستقیم اسید در مخزن یا اختلاط بدون ترتیب درست، خطر پاشش و واکنش شدید را افزایش می دهد.

نقش مواد شیمیایی کنترل رسوب و گرفتگی 

گرفتگی قطره چکان ها می تواند منشأ معدنی، آلی یا بیولوژیکی داشته باشد. رسوبات کربنات کلسیم، ذرات معلق، جلبک و لایه زیستی از عوامل متداول کاهش دبی هستند. انتخاب ماده شیمیایی باید بعد از تشخیص نوع گرفتگی انجام شود. برای رسوبات معدنی معمولاً از محلول اسیدی کنترل شده استفاده می شود. اگر مشکل ناشی از جلبک یا آلودگی زیستی باشد، ماده ضدعفونی کننده متناسب با جنس شبکه و کیفیت آب نیاز است. استفاده از اسید برای گرفتگی زیستی یا مصرف ضدعفونی کننده برای رسوب معدنی، نتیجه کافی ایجاد نمی کند.
قبل از شست و شوی شیمیایی، وضعیت فیلتر ها، انتهای خطوط و فشار شبکه بررسی شود. ماده باید در تمام مسیر گردش پیدا کند و پس از زمان تماس مشخص، خط به درستی شست و شو شود. غلظت بیش از حد ممکن است به واشر ها، اتصالات و قطعات فلزی آسیب وارد کند.

نقش مواد شیمیایی به عنوان مواد ضدعفونی کننده در گلخانه، دامداری و مرغداری

کنترل آلودگی در گلخانه، مرغداری و دامداری فقط با شست و شوی ظاهری انجام نمی شود. سطوح باید ابتدا از مواد آلی، چربی و آلودگی قابل مشاهده پاک شوند و سپس ضدعفونی صورت گیرد. باقی ماندن آلودگی آلی می تواند اثر بعضی مواد ضدعفونی کننده را کاهش دهد. هیپوکلریت سدیم یا آب ژاول، هیدروژن پراکسید و ترکیبات ضدعفونی کننده تخصصی از مواد مورد استفاده در این واحد ها هستند. انتخاب محصول به نوع سطح، دمای محیط، بار آلودگی، زمان تماس و محدودیت باقی مانده ماده بستگی دارد. غلظت بالاتر الزاماً ضدعفونی مؤثر تری ایجاد نمی کند. مصرف بیش از حد مواد کلردار می تواند باعث خوردگی فلزات، ایجاد بو و آسیب به تجهیزات شود. محلول های ضدعفونی هم باید مطابق دستورالعمل و با آب دارای کیفیت مناسب آماده شوند. هرگز مواد کلردار را با اسید ها مخلوط نکنید؛ چنین اختلاطی ممکن است گاز خطرناک آزاد کند. مواد اکسید کننده هم باید دور از مواد آلی، سوخت ها و ترکیبات ناسازگار نگهداری شوند.

تصفیه آب و پساب کشاورزی با مواد شیمیایی

کیفیت آب در کشاورزی بر سلامت گیاه، عملکرد سیستم آبیاری و دوام تجهیزات اثر دارد. کدورت، ذرات معلق، سختی، آهن، منگنز و آلودگی های زیستی ممکن است قبل از ورود آب به شبکه نیاز به کنترل داشته باشند. در واحد های تصفیه آب، موادی مثل پلی آلومینیوم کلراید و کلروفریک برای انعقاد و حذف ذرات معلق استفاده می شوند. انتخاب منعقد کننده و مقدار مصرف باید با آزمایش تعیین شود؛ چون کیفیت آب خام در فصل ها و منابع مختلف تغییر می کند. مصرف بیش از حد منعقد کننده، لجن بیشتری تولید می کند و ممکن است pH آب را تغییر دهد. کمبود دوز هم باعث عبور ذرات و گرفتگی تجهیزات پایین دست می شود. انجام جار تست، روش مناسبی برای مقایسه عملکرد چند ماده و تعیین محدوده دوز است. پساب دامداری، مرغداری و واحد های فرآوری کشاورزی هم ممکن است برای تنظیم pH، انعقاد، کاهش مواد معلق یا ضدعفونی به مواد شیمیایی نیاز داشته باشد. نوع فرایند باید براساس مشخصات واقعی پساب طراحی شود.

نقش مواد شیمیایی در تولید و نگهداری خوراک دام

بعضی مواد معدنی و ترکیبات شیمیایی در تولید خوراک دام و طیور برای تأمین عناصر، تنظیم فرمول یا کنترل کیفیت محصول استفاده می شوند. خلوص و گرید این مواد اهمیت زیادی دارد؛ به این خاطر که ناخالصی های موجود در محصول صنعتی ممکن است برای مصرف خوراکی مناسب نباشند. هنگام خرید مواد اولیه خوراک دام باید گرید محصول، آنالیز همان بچ، میزان عناصر اصلی و حدود ناخالصی بررسی شود. استفاده از ماده ای با نام مشابه ولی گرید متفاوت، ریسک آلودگی خوراک و ناهماهنگی فرمول را بالا می برد. انبار باید خشک، دارای تهویه و دور از کود، سم و مواد بودار باشد. بسته بندی آسیب دیده یا جذب رطوبت هم می تواند کیفیت پودر و دقت توزین را تغییر دهد.

اشتباهات رایج در مصرف و خرید مواد شیمیایی کشاورزی

یکی از خطا های متداول، خرید ماده فقط براساس قیمت هر کیلوگرم است. ماده ای با خلوص پایین تر ممکن است برای رسیدن به مقدار مؤثر، مصرف بیشتری نیاز داشته باشد یا مواد نامحلول بیشتری وارد سیستم کند. مقایسه باید براساس ماده مؤثر، کیفیت و هزینه مصرف واقعی انجام شود. اختلاط چند ماده بدون تست سازگاری، اشتباه پر هزینه دیگری است. ممکن است هر ترکیب به تنهایی محلول باشد، اما مخلوط آن ها رسوب، گاز یا گرمای قابل توجه ایجاد کند. بهتر است پیش از اختلاط در مخزن اصلی، آزمایش در حجم کم انجام شود.

سایر اشتباهات رایج عبارت اند از:

1. مصرف کود بدون آنالیز آب و خاک
2. تعیین دوز اسید فقط براساس pH اولیه
3. استفاده از ماده صنعتی در کاربرد حساس
4. تزریق هم زمان ترکیبات ناسازگار
5. نگهداری محصول در معرض رطوبت و آفتاب
6. استفاده از مخزن و پمپ با متریال نامناسب
7. نادیده گرفتن COA و SDS
8. استفاده نکردن از تجهیزات حفاظت فردی
9. انبار کردن اسید و مواد کلردار در کنار هم

هنگام خرید مواد شیمیایی کشاورزی چه مواردی را بررسی کنیم؟

قبل از ثبت سفارش، نام دقیق ماده، درصد خلوص، گرید، شکل فیزیکی و مقدار مورد نیاز مشخص شود. اگر محصول برای تزریق در شبکه آبیاری خریداری می شود، حلالیت و درصد مواد نامحلول اهمیت زیادی دارد. برای تولید خوراک یا کاربرد های نزدیک به محصول غذایی، الزامات گرید و ناخالصی باید دقیق تر بررسی شوند. مدارک مورد نیاز خرید شامل برگه آنالیز محصول یا COA، برگه اطلاعات ایمنی SDS، مشخصات تولیدکننده، تاریخ تولید و شماره بچ است. در خرید عمده، نوع بسته بندی هم اهمیت دارد. کیسه، گالن، بشکه و مخزن IBC باید متناسب با مقدار مصرف، شرایط حمل و امکانات تخلیه انتخاب شوند. بهتر است قبل از تغییر تأمین کننده یا خرید حجم بالا، نمونه محصول در مقیاس محدود آزمایش شود. این کار امکان بررسی حلالیت، رنگ، رسوب، واکنش با آب و سازگاری با فرایند را فراهم می کند.

نگهداری ایمن مواد شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی

انبار مواد شیمیایی باید خشک، خنک، دارای تهویه و دور از تابش مستقیم آفتاب باشد. مواد ناسازگار باید در بخش های مجزا نگهداری شوند و ظروف روی سینی یا حوضچه مهار نشتی قرار گیرند. برچسب هر ظرف باید خوانا باقی بماند و انتقال ماده به ظرف بدون مشخصات ممنوع شود.
اپراتور ها باید با خطرات ماده، روش مقابله با نشتی و تجهیزات حفاظت فردی آشنا باشند. دستکش، عینک، شیلد و لباس مناسب براساس SDS انتخاب می شوند. محل شست و شوی اضطراری هم در بخش هایی که اسید، باز یا مواد خورنده مصرف می شود ضرورت دارد.

خرید مواد شیمیایی کشاورزی از دلکو صنعت

انتخاب مواد شیمیایی در صنعت کشاورزی باید از بررسی مسئله آغاز شود، نه از انتخاب نام یک محصول. نوع خاک، کیفیت آب، روش آبیاری، جنس تجهیزات و هدف مصرف مشخص می کنند چه ماده ای با چه خلوص و دوزی مناسب است. دلکو صنعت در زمینه تأمین مواد شیمیایی صنعتی و ترکیبات مورد استفاده در بخش های کشاورزی، تصفیه آب، شست و شوی تجهیزات و کنترل کیفیت آب فعالیت می کند. برای دریافت پیشنهاد فنی و استعلام قیمت، نام ماده، گرید، خلوص، میزان مصرف و نوع بسته بندی مورد نیاز را در اختیار کارشناسان ما در دلکو صنعت قرار دهید. ارائه آنالیز آب یا توضیح دقیق فرایند هم کمک می کند محصولی متناسب با نیاز واقعی مجموعه انتخاب شود.