چرا روغن گیربکس حلزونی کم می شود اما اثری از نشتی نیست؟
پایین آمدن سطح روغن گیربکس حلزونی بدون مشاهده چکه یا خیسی روی پوسته، موضوعی است که نباید با اضافه کردن ساده روغن از کنار آن عبور کرد. گیربکس روغن را مثل موتور احتراقی نمی سوزاند؛ بنابراین اگر سطح روانکار در چند بازدید متوالی کاهش پیدا می کند، روغن یا از مسیری پنهان خارج شده، به بخش دیگری از مجموعه انتقال پیدا کرده یا سطح آن به اشتباه اندازه گیری شده است. در گیربکس حلزونی، حرکت لغزشی میان ماردون فولادی و چرخ دنده برنزی گرمای قابل توجهی تولید می کند. افزایش دما، فشار داخل پوسته را بالا می برد و روغن را به سمت هواکش و نقاط آب بندی هدایت می کند. این روغن همیشه به شکل قطره روی زمین دیده نمی شود؛ گاهی به صورت مه روغنی خارج می شود، روی کوپلینگ پخش می شود یا داخل فلنج الکتروموتور جمع می شود. برای پیدا کردن علت، باید وضعیت نصب، مقدار واقعی روغن، دمای کار، شرایط بار و نوع روانکار در کنار هم بررسی شوند. تمرکز صرف روی کاسه نمد ممکن است مسیر عیب یابی را اشتباه کند.
مهم ترین دلایل کم شدن روغن گیربکس حلزونی (Worm Gearbox) بدون نشتی ظاهری
یکی از شایع ترین دلایل، خروج روغن از هواکش است. وقتی گیربکس گرم می شود، هوای داخل پوسته منبسط خواهد شد. هواکش باید این فشار را تخلیه کند؛ اما اگر مسیر آن با گرد و غبار، رنگ یا آلودگی مسدود شده باشد، فشار داخلی افزایش پیدا می کند. در این وضعیت روغن می تواند از کنار کاسه نمد، واشر ها یا رزوه درپوش ها عبور کند. گاهی خود هواکش سالم است، اما در موقعیت نادرست نصب شده است. هر گیربکس حلزونی متناسب با وضعیت نصب مشخصی آماده می شود. محل هواکش در نصب افقی با نصب عمودی یکسان نیست. اگر گیربکس بدون تغییر محل درپوش ها چرخانده شود، سطح روغن ممکن است به هواکش برسد و هنگام کار به شکل کف یا قطرات ریز از آن خارج شود.
پر کردن بیش از اندازه هم نتیجه مشابهی دارد. تصور رایج این است که روغن بیشتر، محافظت بیشتری ایجاد می کند؛ در حالی که غوطه وری بیش از حد ماردون، روغن را به شدت متلاطم می کند. این تلاطم باعث کف کردن، افزایش دما و خروج مه روغن از هواکش می شود. اپراتور بعد از مدتی با سطح پایین تری مواجه می شود و دوباره روغن اضافه می کند؛ به این ترتیب چرخه پر کردن بیش از حد و تخلیه از هواکش ادامه پیدا می کند. عامل دیگر، نشتی دینامیکی کاسه نمد است. بعضی کاسه نمد ها در زمان توقف کاملاً خشک هستند، اما هنگام چرخش شفت و افزایش دمای روغن نشتی پیدا می کنند. اگر گیربکس به پولی، کوپلینگ یا زنجیر متصل باشد، روغن خارج شده با چرخش قطعات پخش می شود و داخل حفاظ یا روی شاسی می نشیند. به همین خاطر زیر گیربکس اثری از چکه مشاهده نمی شود. کاهش سطح می تواند ناشی از انتقال روغن به محفظه ای پنهان هم باشد. در موتورگیربکس های فلنجی، خرابی آب بند شفت ورودی ممکن است روغن را به فضای میان الکتروموتور و گیربکس هدایت کند. در میکسر های عمودی یا تجهیزاتی که گیربکس بالای دستگاه نصب شده است، روغن می تواند از سمت شفت خروجی به محفظه یاتاقان یا حتی داخل دستگاه راه پیدا کند.
نقش دمای بالا، کف کردن روغن گیربکس حلزونی در کاهش سطح روانکار
گیربکس حلزونی به صورت طبیعی از یک گیربکس هلیکال با توان مشابه گرم تر کار می کند؛ اما افزایش غیرعادی دما معمولاً نشان دهنده انتخاب نامناسب، بارگذاری بیش از ظرفیت یا مشکل روانکاری است. نسبت تبدیل بالا، استارت های مکرر، شوک مکانیکی، کارکرد پیوسته و تهویه ضعیف همگی میزان حرارت تولید شده را افزایش می دهند. وقتی دمای روغن بالا می رود، ویسکوزیته آن کاهش پیدا می کند. روغن رقیق تر راحت تر از لبه کاسه نمد یا منافذ خیلی کوچک عبور می کند. فشار بخار و حجم هوای داخل پوسته هم بیشتر می شود و روغن را به سمت هواکش هدایت می کند. در چنین شرایطی ممکن است سطح روغن پایین بیاید، بدون اینکه نشتی واضحی روی زمین دیده شود. تبخیر به تنهایی معمولاً نمی تواند کاهش سریع و محسوس روغن را توضیح دهد. روغن گیربکس سالم برای کار در دمای عملیاتی طراحی شده است. اگر مقدار زیادی روغن طی مدت کوتاهی کم می شود، باید به دنبال خروج از هواکش، نشتی حین کار یا انتقال به محفظه مجاور بود. حرارت بیشتر نقش تشدید کننده دارد تا اینکه تنها علت مشکل باشد.
کف کردن روغن هم باید بررسی شود. وجود کف پایدار نشان می دهد هوا وارد روانکار شده یا ترکیب شیمیایی آن تغییر کرده است. مخلوط کردن روغن معدنی با روغن پلی گلیکول، ورود رطوبت، آلودگی روغن و پرشدن بیش از حد می توانند کف ایجاد کنند. کف حجم بیشتری نسبت به روغن مایع دارد و به سادگی از هواکش خارج می شود. نشانه هایی مثل بوی تند، تیره شدن سریع روغن، رسوب لاکی روی قطعات، کف روی نشانگر و چسبیدن گرد و غبار اطراف هواکش، از کارکرد نامناسب روانکار خبر می دهند. در این وضعیت اضافه کردن روغن جدید بدون شناسایی علت، فقط زمان خرابی را عقب می اندازد.
خطای اندازه گیری؛ آیا واقعاً روغن گیربکس کتابی کم شده است؟
قبل از باز کردن گیربکس باید مطمئن شد که کاهش سطح واقعی است. روغن باید زمانی کنترل شود که دستگاه خاموش، گیربکس روی سطح تراز و روانکار فرصت کافی برای برگشت به پایین پوسته داشته باشد. بررسی بلافاصله پس از توقف، ممکن است سطحی کمتر از مقدار واقعی نشان دهد؛ چون روغن هنوز روی چرخ دنده، بلبرینگ ها و دیواره داخلی پراکنده است. دمای روغن هم روی عدد نشانگر اثر می گذارد. مقایسه سطح در حالت سرد با اندازه گیری انجام شده در حالت گرم قابل اعتماد نیست. برای پایش دقیق، وضعیت دستگاه هنگام هر اندازه گیری باید یکسان باشد.
در گیربکس تازه راه اندازی شده، ممکن است پس از چند ساعت نخست سطح روغن کمی پایین بیاید. بخشی از روانکار وارد فضای بلبرینگ ها، کانال ها و نقاط داخلی می شود. اگر بعد از اصلاح اولیه، سطح ثابت بماند، این تغییر لزوماً نشتی محسوب نمی شود. تکرار افت سطح و نیاز دوره ای به سرریز روغن، طبیعی نیست. وضعیت نصب هم می تواند عدد اشتباه ایجاد کند. اگر نشانگر سطح برای حالت افقی در نظر گرفته شده باشد و گیربکس به صورت عمودی کار کند، نمی توانیم از همان نشانگر برای تعیین مقدار روغن استفاده کنیم. مقدار مجاز باید از کاتالوگ سازنده و براساس کد نصب مشخص شود.
انتخاب روغن نامناسب چگونه باعث کاهش روغن گیربکس حلزونی می شود؟
انتخاب روغن فقط با توجه به عبارت «روغن گیربکس» کافی نیست. ویسکوزیته، نوع روغن پایه، محدوده دمایی، سازگاری با چرخ دنده برنزی و جنس آب بند ها باید بررسی شوند. روغن رقیق در دمای کار راحت تر از کاسه نمد عبور می کند و ممکن است فیلم روانکاری مناسبی روی دنده ها تشکیل ندهد. روغن بیش از حد غلیظ هم تلفات هم زدن، جریان مصرفی موتور و دمای گیربکس را افزایش می دهد.
در بیشتر گیربکس های حلزونی از روغن معدنی، PAO یا پلی گلیکول استفاده می شود. این روانکار ها همیشه قابلیت اختلاط با یکدیگر را ندارند. برای مثال، اضافه کردن روغن معدنی به گیربکسی که قبلاً با پلی گلیکول کار کرده است، ممکن است باعث تشکیل لجن، کف یا افت عملکرد افزودنی ها شود. چرخ دنده برنزی هم نسبت به بعضیی افزودنی های فشار پذیر حساس است. استفاده از روغنی که برای فلزات زرد مناسب نیست، می تواند خوردگی شیمیایی یا افزایش سایش ایجاد کند. وجود ذرات مس در روغن، تغییر رنگ سطح چرخ دنده و افزایش صدای درگیری نشانه هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. پیش از افزودن روغن باید نوع روغن موجود مشخص شود. یکسان بودن عدد ویسکوزیته به معنای سازگاری دو محصول نیست. اگر سابقه سرویس در دسترس نیست، نمونه برداری یا تخلیه اصولی روغن نسبت به مخلوط کردن دو روانکار ناشناخته تصمیم کم ریسک تری است. برای مثال، انتخاب روغن با ویسکوزیته یا پایه شیمیایی نا مناسب در گیربکس حلزونی بونفیلیولی می تواند با افزایش دما، کف کردن و تبخیر روغن، سطح روانکار را به تدریج کاهش دهد.
روش اصولی عیب یابی کاهش روغن گیربکس مکعبی
ابتدا پوسته، هواکش، پیچ تخلیه، درپوش ها و اطراف کاسه نمدها باید کاملاً تمیز شوند. سطح روغن در حالت سرد ثبت شود و گیربکس چند ساعت زیر بار واقعی کار کند. بازدید دستگاه در حالت بی بار ممکن است مشکل را نشان ندهد؛ چون فشار و دمای واقعی در زمان تولید ایجاد می شود.
بعد از کارکرد، این نقاط با دقت بررسی شوند:
- اطراف هواکش و سطح زیر آن برای یافتن گرد و غبار روغنی
- داخل حفاظ کوپلینگ، پولی یا زنجیر
- محل اتصال فلنج الکتروموتور به گیربکس
- اطراف شفت خروجی و دستگاه متصل
- پیچ تخلیه، نشانگر روغن و خطوط اتصال پوسته
- کف، تغییر رنگ و بوی غیر عادی روغن
وجود لقی شعاعی در شفت اهمیت زیادی دارد. اگر بلبرینگ فرسوده باشد، شفت حین چرخش جا به جا می شود و لبه کاسه نمد نمی تواند تماس یکنواختی ایجاد کند. در این شرایط، تعویض کاسه نمد بدون تعمیر بلبرینگ معمولاً باعث بازگشت سریع نشتی می شود. دمای گیربکس باید در چند نقطه و تحت بار ثابت اندازه گیری شود. یک عدد منفرد بدون اطلاع از دمای محیط و بار دستگاه ارزش محدودی دارد. مقایسه روند دما در بازدید های متوالی، اطلاعات دقیق تری درباره افزایش اصطکاک، اضافه بار یا افت کیفیت روغن ارائه می دهد. برای نشتی های خیلی کم می توانیم از پودر آشکارساز یا رنگ فلورسنت سازگار با روانکار استفاده کنیم. افزودن مواد نامشخص، مکمل های غلیظ کننده یا ترکیبات موسوم به نشت گیر به روغن گیربکس توصیه نمی شود؛ چون ممکن است هواکش، کانال ها و نقاط روانکاری را مسدود کند.
اشتباهات رایج هنگام جبران کمبود روغن گیربکس حلزونی
اولین اشتباه، اضافه کردن روغن بدون ثبت مقدار کاهش پیدا کرده است. اگر مشخص نباشد گیربکس طی چه مدت و چه میزان روغن از دست داده، تشخیص شدت مشکل امکان پذیر نیست. بهتر است مقدار روغن افزوده شده، ساعت کارکرد، دمای پوسته و شرایط بار در فرم نگهداری ثبت شود. بستن هواکش برای جلوگیری از روغن ریزی اشتباه خطرناک تری است. این کار فشار پوسته را افزایش می دهد و می تواند چند نقطه آب بندی را هم زمان خراب کند. استفاده از روغن غلیظ تر هم زمانی که علت اصلی اضافه بار یا لقی شفت است، مشکل را حل نمی کند.
اگر گیربکس بیش از ظرفیت خود بار گرفته باشد، تعویض مداوم روغن و کاسه نمد هزینه تعمیرات را بالا می برد، اما ریشه مشکل باقی می ماند. توان موتور، گشتاور خروجی مورد نیاز، نسبت تبدیل، تعداد استارت، نوع بار و ضریب سرویس باید دوباره محاسبه شوند. در نوار نقاله های سنگین، میکسر ها و بالابر ها، گشتاور لحظه راه اندازی می تواند بسیار بیشتر از گشتاور کارکرد عادی باشد.
کاهش روغن گیربکس کتابی بدون نشتی ظاهری معمولاً قابل ردیابی است؛ به شرط آنکه بازدید در شرایط واقعی کار انجام شود. اگر برای تعیین نوع روغن، بررسی ظرفیت گیربکس یا انتخاب مدل جایگزین نیاز به ارزیابی دارید، کارشناسان ما در دلکو صنعت می توانند با دریافت مشخصات موتور، دور خروجی، وضعیت نصب و نوع بار، انتخاب فنی مناسب تری برای خط شما پیشنهاد دهند.
مقالات مرتبط
